Hava Durumu
TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTİ OLMAYA ADAY: HİVE-Süleyman MERDANOĞLU *

Türk-İslam medeniyetinin yüzyıllar boyunca önemli merkezlerinden olan Hive, milattan önceki döneme dayanan tarihi ve kültürel zenginlikleriyle göz kamaştırır. Hive, tarihi yapıları, yüksek minareleri ve yeşil bahçeleri ile adeta çölün ortasında bir masalsı şehri andırır.

Tarihte birçok Türk devletinin kurulduğu Harezm'in önemli kentlerinden olan ve geniş Avrasya kıtasına yayılan Oğuz Türklerinin en doğudaki şehiri Hive, 712'de Arapların fethinden sonra Orta Asya’nın diğer kentleri ile birlikte İslam dünyasının bir parçası haline geldi. Çeşitli dönemlerde Gazneliler, Selçuklular, Enuşteginler ve Şeybaniler devletinin bir parçası olmuştur.

Hive, 1220 yılında Cengizhan ordusu tarafından yerle bir edilmesine rağmen ayakta kalmayı başardı.

Taşkent, Semerkant, Buhara, Şehrisabz … gibi Hiva'nın da tarihi ve turistik  merkezleri; Özbekistan'ın küresel turizm pazarı arenasında büyük potansiyel sahip olduğu  ve  Hıve’nin UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesine  girmesinin kanıtıdır.     

Hive Şehri, TÜRK DÜNYASI KÜLTÜR BAŞKENTİ  olmaya; aşağıdaki tarihi ve turistik mimari anıtları ile haklı görünüyor.

Pehlevan-Mahmud Türbesi (Pehlivan Mehmud Makberi), Allakuli Han Medresesi (1834/35).(Madrassah of Allahkulikhan) Madrassah of Abdulla-khan (1865). (Madrassah of Allahkulikhan (1834/35), İslam Hoca Minaresi ve Medresesi (1908-1910) (Islam Khoja complex), Kalta Minor (Kısa Minare ) Kalta-Minor Minaret (1855), Muhammad Amin-khan Madrasah            (Madrassah of Muhammad Amin Khan (1851/52), Muhammed Emin Han Medresesi ve Minaresi, Kutlu Murad İnak Medresesi (1804-1812) Madrassah of Kutlug-Murad-inak, Madrassah of Muhammad Rakhim khan (1871), Kunya-Ark Citadel, İçan Kale İçhan Kala, Cuma Mescidi ve Minaresi (Juma Mosque and Minaret (1788/89), Madrassah of Arab khan (Arab Muhammad-khan Madrasah), Ak Mosque (1832/42), Üç Evliya Türbesi (Uch-Avliyo), Hassan Murad Kushbegi Camii, Nurullaboy Sarayı, Madrassah of Sherghazi-Khan (1718/20), Shergazi-Khan Madrasah, Khoja Berdibai Madrasah, Sayid Allauddin Mausoleum, Tura Murad-Tura Minaresi (1888), Sayid Ata Camii (19. yüzyıl?), Anush-Khan Banyoları, Kozi Kalon Medresesi (1905), Bir Gümbaz Camii (19. yüzyıl?), Urgenç Yakınlarındaki "Kirk-Kyz-Kala" Kalıntıları, Kyzylkum Çölü - 7 kale eski Khorezm kalıntıları, Tim Abdullah Khan'ın ticaret kubbesi, Matniyaz Divan-Begi Medresesi, Palvan Darvasa ensemble, Tash-Khovli Palace, Ayaz Kale, Toprak Kale, Bağbanlı Camii (Yeniden İnşa Edilen 1809), Ata Murad Matriza-İ-Koshbegi Mosque, Atajanbai And Mazar-İ-Sharif Madrassahs-Atajanbai ve Mezar-ı Şerif Madrassahs, Tort Shalbaz, Tolib Mahsum Madrassah (1910), Matpana Baya Madrassah, Khojash Mahram Madrassah, Sayid Ota Mosque, Batı Kapısı (Ota Darvasa), Okh Mosque, Şahi Kalender Baba Anıtkabiri, Garden  Korikhona

1598'den başlayarak yeniden Hive Hanlığının başkenti olan Hive, 18 ve 19. yüzyıllarda kurulan medrese ve minareleri, mescit ve kapılarıyla ün kazandı. İçan (İç) Kale olarak bilinen surlarla çevrili eski kentte saraylar, tarihi camiler, medreseler ve anıt mezarlar varlığını korudu. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri döneminde, 1970 ve 1980'lerde uygulanan koruma programı sonucu müze-şehir görünümü kazandı.

Hive’nin gökyüzüne meydana okuyan minareleri kendine özgü yapısı ve mimarisi, güzelliği ve çok farklı sitiliyle tarihi yapılar arasında ayrı bir görüntü sergiler. Orta Asya Türk mimarisinde her mescidin en az birer minaresi olması geleneği dikkate alınırsa; Hive kentinde bu kadar çok minarenin olmasının sebebi de ortaya çıkar.

Uzun tarihi boyunca, Hive ( Hiva-Khorezm) yöneticilerinin farklı hanedanlarından kurtuldu. Ancak antik çağlardan beri her zaman başkenti olarak kaldı. Hemen hemen her şey orijinal haliyle korunmaya çalışıldı. Sokaklar taş döşelidir. Satranç taşları gibi minareler, medrese kubbeleri ve camiler her yerden görülebilir. Modern binalar bile antika tarzında dekore edilmiştir.

Hive'nin de içinde bulunduğu Harezm bölgesinde konuşulan lehçe Türkiye Türkçesine oldukça yakın. Özbekistan'ın başka bölgelerinden gelen birinin anlamadığı kelimeleri Türk ziyaretçilerin kolaylıkla anladığını görenler şaşkınlığını gizleyemiyor.

Şehri ziyaret eden yerli ve yabancı turistler, sıcakkanlı ve misafirperver Hive halkının kale içinde işlettiği restoranlarda bu yöreye özgü lezzetlerin de tadına bakma fırsatı yakalıyor. Yemeklerin yanı sıra kök çay (yeşil çay) ya da kara çay (siyah çay) gibi farklı çay çeşitleri de küçük porselen çaydanlıklarda servis ediliyor.

Hive'yi ziyaret edenlerin mutlaka tatması gereken lezzetler arasında bu yöreye özgü ekmek başı çekiyor. Hive halkı, "nan" diye adlandırılan ekmeği halen eski usul taştan yapılan tandırlarda pişiriyor ve ekmeğin hamurunu farklı motiflerle süslüyor. Kabaklı, etli ve patatesli gibi farklı çeşitlerde de yapılan ekmeğin, 30 gün boyunca bayatlamadığı söyleniyor.

Bölgenin "gurvak" kavunu  buraya has üründür.

KAYNAKLAR

 -Özbekistan Kılavuzu-Süleyman Merdanoğlu - Nasriddin Muhammed (1997)

 -Özbekistan Turizm Rehberi- Süleyman MERDANOĞLU (2010)    

-Rus İşgali Devrinde Osmanlı Devleti ile Türkistan Hanlıkları Arasındaki Siyasî Münasebetler: Prof.Dr.Mehmet SARAY

-https://www.altinmiras.com

-https://www.wikiwand.com/

-https://www.trtavaz.com.tr/ 

-https://www.aa.com.tr 

___________________________________________

* Süleyman MERDANOĞLU  (merdanogluslm@gmail.com)
Özbekistan Uluslararası Altın Miras Vakfı Ankara Bölümü Başkanı

NOT:Makale, www.altinmiras.com kaynak gösterilerek kullanılabilir.

 

  
415 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar7.52927.5593
Euro8.92328.9590