Hava Durumu
Anlık
Yarın
10° 3°
ÖZBEKİSTAN ANAYASASI VE CUMHURBAŞKANI SEÇİMİ-Süleyman MERDANOĞLU*

Özbekistan’ın Birinci Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un Başkanlığındaki anayasa komisyonunun yoğun çalışması sonucunda, 6 bölüm ve 128 maddede oluşan Özbekistan Anayasası 8 Aralık 1992 de aşamalı oylama ile kabul edilmiştir.

Özbekistan egemen demokratik Cumhuriyettir. Devletin adı olan “Özbekistan Cumhuriyeti” ve “Özbekistan” terimleri eş anlamlıdır ( Md.1).

Özbekistan’da da yürütme, yasama ve yargı organlarının güçleri ve ilişkileri anayasada açıkça belirlenmiştir.

Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası, gayesi, demokrasi ilkeleri ve Özbek devletinin tarihi gelişme deneyimlerine dayanmaktadır. Özbekistan Cumhuriyeti Esas Kanunu’nu Anayasa’ya uluslar arası örgüt ve gelişmiş yabancı ülkeleri tarafınca yüksek değer biçilmiştir.

Özellikle, iki katmanlı parlamento oluşturulması ile ilgili anayasal kanun kabul edildi ve verimli bir yasama faaliyeti sistemi oluşturuldu. Ali Meclisin her iki katmanların (Senato ve Yasama) görevleri ve etki alanları yasal olarak belirlendi. Kanun taslakların hazırlama, değerlendirme, kabul ve icra etme düzenekleri geliştirildi.

Devlet yönetimi ve yasam süreçlerinde siyasi Parti ve fraksiyonların direk katılımını sağlayan düzenlemeler kabul edildi.

Toplumda demokrasi süreçlerin derinleştirilmesi kapsamında, sivil enstitü ve devlet olmayan kuruluşların önemini arttırmak ile ilgili yapılan teşkili-hukuki çalışmalar “Güçlü bir Devlet’ten – Güçlü bir Topluma Doğru” hedefine yönetilmiştir.

Özbek Anayasası’nın 8 Aralık kabul ediliş yıldönümü nedeniyle, bu gün resmi tatil ilan edilmekte, ülke genelinde değişik etkinlikler düzenlenmektedir.

Yıl dönümünde değişik sportif faaliyetler yapılırken, öğrenciler arasında "anayasa" konulu şiir, kompozisyon ve resim yarışmaları düzenleniyor. Ayrıca yıl dönümü münasebetiyle vilayetlerde günün anlam ve önemine dair toplantı ve konferanslar gerçekleştirilir.

Anayasa Bayramı nedeniyle başkent Taşkent'teki toplantılarda üst düzey bir katılımlar oluyor. Toplantıya başta Cumhurbaşkanı  olmak üzere bakanlar, milletvekilleri ve ülkedeki yabancı misyon şefleri katılıyor. Anayasanın yıl dönümüne atfen, değişik dallarda "yılın en iyileri" madalyalarını veriliyor. Anayasanın kabul ediliş yıl dönümünde dikkat çeken en önemli husus ise ülkede genel af ilan edilmesi ile gerekli şartları taşıyan mahkûmlar yararlanıyor.

Düzenlenen bu etkinlikler çerçevesinde; 145 milli kültür merkezi ve 16 ayrı dine ait 2.000 fazla dini kuruluşun faaliyet gösterdiğine dikkat çekilerek, ülke genelinde 130’den fazla etnik unsurun eşit haklarla yaşadığı, dinler arasında barış ve hoşgörünün sağlanmasında ülke Anayasası’nın rolü dile getiriliyor.

Ülkedeki etnik gruplar arasında barış ve istikrarın sağlanmasını anayasaya borçlu olduğunu söylenerek, birlik ve beraberlik mesajı veriliyor.

Günümüzde, Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası, devletin temel yasası olarak ülkenin refahı ve gelişme süreci için önemli bir araç olmaya devam etmektedir.

Anayasa da dikkat çeken maddeler:

Madde 8-Özbekistan halkı, milliyetine bakılmaksızın Özbekistan Cumhuriyeti vatandaşlarından oluşur.

Madde 9-Devlet ve toplumsal yaşamın çok önemli konuları genel halk oylaması (referandum) yoluyla halkın görüşüne sunulur. Referandum şekli kanunla belirlenir.

Madde 13-Özbekistan Cumhuriyetinde demokrasi; insan, onun yaşamı, özgürlüğü, şerefi, onuru ve diğer ayrılmaz hakların en yüksek değer kabul edildiği evrensel ilkelere dayanır.

Madde 18-Özbekistan Cumhuriyetinin tüm vatandaşları, cinsiyet, ırk, milliyet, dil, din, sosyal köken, inanç, şahsi ve toplumsal durumuna bakılmaksızın eşit hak ve özgürlüklere sahiptirler ve kanun önünde eşittirler.

Ayrıcalıklar sadece kanunla getirilebilir ve sosyal adalet ilkelerine uygun olmalıdır.

Madde 25-Herkes özgürlük ve kişisel dokunulmazlık hakkına sahiptir. Hiç kimse kanunlara aykırı olarak tutuklanamaz veya gözaltında tutulamaz.

Madde 31-Herkesin vicdan özgürlüğü güvence altına alınır. Herkes, her hangi bir dine inanma veya hiçbir dine inanmama hakkına sahiptir. Dini görüşlerin zorla aşılanması yasaktır.

Madde 46-Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptirler.

Madde 48-Vatandaşlar, Anayasa ve kanunlara uymak ve diğer kişilerin hak, özgürlük, şeref ve onuruna saygı göstermekle yükümlüdürler.

Madde 49-Vatandaşlar, Özbekistan halkının tarihi, manevi ve kültürel mirasını korumakla yükümlüdürler. Kültür anıtları devletçe korunur.

Madde 50-Vatandaşlar, çevreye özenli davranmakla yükümlüdürler.

Madde 61-Dini kurumlar ve örgütler devletten ayrıdır ve kanunlar önünde eşittir. Devlet, dini kurumların faaliyetine müdahalede bulunmaz.

Madde 66-Reşit yaşına ulaşan evlatlar ebeveynlerine bakmakla yükümlüdürler.

Madde 67-Kitle iletişim araçları özgürdür ve kanuna uygun faaliyet gösterirler. Onlar doğru bilgiden dolayı belirlenmiş şekilde sorumluluk taşırlar. Sansür yasaktır.

Özbekistan, kuruluşundan bu yana güçlü bir Cumhurbaşkanlığı sistemiyle yönetilmektedir. Özbekistan Cumhurbaşkanlığı makamına 35 yaşını dolduran, Özbek dilini iyi derecede konuşabilen, son 10 yıl Özbekistan sınırları içinde yaşayan Özbekistan Cumhuriyeti vatandaşı seçilebilir. Cumhurbaşkanı vatandaşların toplu, eşit ve doğrudan oylamasıyla 5 yıllık süreye seçilmektedir.

4 Aralık 2016 tarihinde yapılan seçimleri Şevket Mirziyoyev % 88,6 oy oranıyla kazanmış ve Cumhurbaşkanlığı görevini üstlenmiştir.

Ülke Anayasasının 19’uncu bölümündeki maddelere göre Cumhurbaşkanı, Devletin başı sayılır, idari organların düzenli ve uyumlu çalışmasını sağlar, vatandaşların hak ve temel hürriyetlerinin korunması, Anayasa ve Kanunlara uyulmasını temin eder. Öte yandan Cumhurbaşkanı, Başbakanlık toplantılarına başkanlık ederken, Başbakanın önerisiyle Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu (Vezirler Mahkemesi) üyelerini, valiler ve Taşkent Büyükşehir Belediye Başkanını atar ve görevlerinden alır, yönetim kurumlarının veya valilerin kanunlara aykırı kararnamelerini durdurur, iptal eder.

Cumhurbaşkanın, Özbekistan Cumhuriyeti’nin egemenliği, güvenliği ve toprak bütünlüğünü korumaya, Milli-Devlet sistemi konularına ilişkin kararnameleri uygulamaya yönelik tedbirler almak, ülkenin içinde ve uluslararası ilişkilerde Özbekistan Cumhuriyeti adına çalışmalar yapıp müzakereler yürütmek, Özbekistan Cumhuriyeti’nin milletlerarası anlaşmalarını imzalamak, yabancı devlet temsilcilerinin güven mektuplarını kabul etmek, vatandaşlık ve sığınmacılık hakkı konularında karar vermek,  Özbekistan Cumhuriyeti’nin ödülleri, mesleki ve fahri unvanlarını vermek gibi yetkileri de bulunuyor. Ayrıca Cumhurbaşkanı, Özbekistan Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil ederken, Silahlı Kuvvetler komutanlarını atar ve görevinden alır,  askeri rütbelerini verir.

Ülkenin iç ve dış siyasetinin önemli meseleleri hakkında Âli Meclis (Büyük Millet Meclis)’e mesaj verebilen Cumhurbaşkanı, Âli Meclis’in her iki kameralarının onayı ile şu yetkilerini kullanır:

  • · Başbakan adayını önermek;
  • · Bakanlıklar, Devlet Komiteleri ve diğer organları kurmak ve kaldırmak;
  • · Savaş hali ilan etmek;
  • · Olağanüstü hal ilan etmek.

Cumhurbaşkanı, sonradan Âli Meclis Senatosu’nun onayı kaydıyla aşağıdaki yetkilerden de faydalanabiliyor:

  • · Senato Başkanını önermek;
  • · Devlet Güvenlik Hizmeti Başkanını atamak ve görevinden almak;
  • · Özbekistan Başsavcısını atamak ve görevinden almak;
  • · Özbekistan Hesap Odası (Sayıştay) Başkanını atamak ve görevinden almak;
  • · Anayasa Mahkemesi ve Âli Mahkeme (Yargıtay) üyeliğine adayları takdim etmek;
  • · Hâkimler Yüce Konseyi Başkanı adayını önermek;
  • · Merkez Bankası Yönetim Başkanı adayını takdim etmek;
  • · Özbekistan Cumhuriyeti’nin yurtdışındaki temsilcilerini atamak;
  • · Af konusunda kararlar kabul etmek.

Cumhurbaşkanı, Özbekistan Cumhuriyeti yasalarını imzalar ve yayımlar, lazım görürse kendi itirazlarını ekleyip yeniden görüşülmesi ve oylanması üzere Âli Meclis’e geri gönderir. Âli Meclis içinde, kameraları arasında anlaşmazlıklar ortaya çıktığında, Anayasaya aykırı yasalar kabul edildiği durumlarda Cumhurbaşkanı, Anayasa Mahkemesiyle İstişare edip, Meclisi dağıtma yetkisini de kullanabilir.

KAYNAK: www.altinmiras.com

               http://hukukbook.com/

 ________________________________________________

*Süleyman MERDANOĞLU (merdanogluslm@gmail.com)
NOT:
www.altinmiras.com kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
89 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.36725.3887
Euro6.07136.0956