Hava Durumu
Anlık
Yarın
31° 34° 16°
ÖZBEKİSTAN’DA EĞİTİME VERİLEN ÖNEM GELECEĞİNİN GARANTİSİDİR -Süleyman Merdanoğlu*

Modern dünyada bir ülkenin gerçek durumu, eğitim alanında gelişip gelişmediğine bakılarak değerlendirilmektedir. Bir ülkenin geleceği, büyük manevi potansiyele sahip olan yeni nesillerin hazırlanma kalitesine bağlıdır.

Bu nedenle Özbekistan Cumhuriyeti bağımsızlığa kavuştuktan sonra ülkenin eğitim sisteminin daha da iyileştirilmesi ve dünya standartları derecesine yükseltilmesine yönelik büyük önem verildi. Ülkenin ilk kabul edilen yasalardan biri de “Eğitim Hakkında” kanunu olması, devletin eğitime öncelik verilmesinden ileri gelmektedir.

Bağımsızlığına sonra, ülkedeki yüksek okulları, yabancı ve uluslararası bilim merkezleri, öğretim-eğitim yapıları arasında yararlı ilişkiler sağlanması ve uygulanması gibi konularda bağımsız şekilde karar verme olanağına sahip oldu. Özbekistan Cumhuriyeti 'nin ''Eğitim Hakkındaki Kanunu'', yüksek okul yapısını yenileme süreci, uluslararası eğitim standardın ülkedeki yüksek eğitim yapısına uygulanması, gençlerin öğretiminde Özbek halkının zengin manevi mirası ve önde gelen dünya tecrübelerinden yararlanması olanaklarının arttırılması konuları için hukuki esası oluşturdu.

Piyasa ekonomisi koşullarında mesleki konulara büyük önem verildi. 1991 yılında yüksek öğretim okulunda 5 meslek alanında uzman yetiştirildiyse, 1995 yılında 24 yüksek öğretim okulunda 60 mesleği kapsayan yedi alanda ekonomi uzmanları yetiştirildi.

Yüksek ve Orta eğitim yapısının daha da geliştirilmesi, çok aşamalı eğitimle uzmanların yetiştirilmesi, kadroların hazırlanması konusunda dünyadaki başarılı tecrübelerin Özbekistan eğitim-öğretim uygulanması amacıyla Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu 'nun 31 Temmuz 1995 tarihinde aldığı kararla ''Yüksek ve Orta Özel Okul'' sorunlarıyla ilgili enstitü oluşturuldu.

Özbekistan ' da öğrencilerinin bilgi düzeyini değerlendirmek ve denetlemek için ''reyting'' sistemi uygulandı. 

Özbekistan ' da eğitimin devamlı ve çok aşamalı yapıya geçmesiyle birlikte yüksek eğitimin yeni yönü belirlendi. Buna göre, yüksek eğitim ülkede çok aşamalı eğitiminin ayrılmaz parçası olarak, uzmanların ilgi alanına göre aldığı eğitimin uluslararası pratiğe ve devlet standardına uygun olması hedeflendi. Bu konuda Cumhuriyet yüksek öğretim okullarında profesyonel eğitim aşağıda belirtilen aşamalarda gerçekleştirilmektedir.

1.Mesleğe yönelik yüksek eğitim (ön lisans),

2.Lisans eğitim,

3.Lisans üstü eğitim,

Eğitimin yeni yönüne göre, yüksek öğretim okullarının oluşturulması aşağıda belirtilen aşamaları kapsamaktadır:

l. aşama- kolej, mesleğe yönelik uzmanların yetiştirilmesi;

ll. aşama- enstitüler, küçük uzman, lisans ve lisans üstü uzmanların yetiştirilmesi;

III. aşama- üniversiteler, çeşitli alanlarda uzmanlar yetiştirilerek, lisans ve lisans üstü eğitimin verilmesi;

Eğitim hizmetleri olanakları, devlet ve özel öğretim yerleri ağlarının geliştirilmesiyle ilgilidir. 2000-2002 yıllarında okulların sayısında değişme gözlenmemesine (2000 tarihinde 61 adet, 2002 tarihinde 62 adet) rağmen, okullardaki öğrencilerinin sayısı 1.3 kat arttı. Yüksek öğretim okullarına 2002 yılında 54.3 bin öğrenci kabul edildi. Bu rakam 2002 yılında % 16.5 arttı.

2000 yılında Özbekistan ' da faaliyet göstermekte olan yüksek öğretim okullarının sayısı 61 'e ve okullardaki öğrencilerin sayısı 183.6 bin kişiye ulaştı. Bu rakam 2002 yılında 62'e ve öğrenciler sayısı 230.8 bine ulaştı. Özbekistan'ın uluslararası eğitim ilişkileri de gelişmektedir. Yüksek ve Orta Özel Eğitim Bakanlığı; ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Mısır, Türkiye, Hindistan, İtalya, Çek Cumhuriyeti ve diğer ülkelerle işbirliği yapmaktadır.

Özbekistan yüksek öğretim okulları diğer yüksek okullarıyla işbirliği sağlayarak, onlarla birlikte hareket etmektedir. Özellikle, Özbekistan 'da ki üniversiteler, Dünya Bankası, Ekonomik Kalkınma Enstitüsü (Washington), Vena Devlet Hizmetleri Enstitüsü (Avusturya), Büyük Britanya Üniversitesi, Fransa'nın Paris-Sorbonna, Paris-Syud, Rusya Yüksek Ticari Okulu, Bremen Üniversitesi ve dünyanın diğer üniversiteleriyle ilişkiler kurulmuştur.

Kadroyu hazırlamak ulusal programda belirlenen görevlerin uygulanması, yüksek eğitim veren yerlere iktidar ve kabiliyet sahibi gençlerin seçilmesi, ülkenin ekonomisi ve kamu alanları için dünya talebine uygun yüksek tecrübeli uzmanların yetiştirilmesini sağlamak ve de orta genel eğitim ve orta özel, mesleki eğitim kurumlarına tecrübeli pedagog kadroları uzmanlarını yerleştirmek amacıyla 14 Haziran 2003 tarihinde Özbekistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu 'nun 2003/2004 öğretim yılında Özbekistan Cumhuriyeti 'nin yüksek eğitim kurumlarına öğrenci kabul edilmesi hakkındaki kararı ilan edildi.

Bu karar doğrultusunda 2003/2004 öğretim yılında lisans eğitimi almak için toplam 51.100 öğrenci kabul edildi. Bununla beraber 19.900 devlet burslu ve 31.200 ücretli-anlaşmalı kontenjanlar belirlenip, yüksek eğitim kurumlarına dağıtılması hedeflendi.

Lisans üstü eğitimin verilmesi konusunda toplam 5.400, ayrıca 1.400 devlet burslu ve 4.000 ücretli-anlaşmalı kontenjan belirlenip, yüksek eğitim kurumlarına dağıtılması hedeflendi.

2003 tarihinde yüksek eğitim kurumları bünyesindeki özel bölümlerine, orta özel eğitim gören ve kendi uzmanlığına göre en az 3 yıl pratik iş stajına sahip olan pedagoji kadrolarından, ayrıca spor öğretmenlerinden lisans eğitimi içim toplam 5.000 kişi kabul edilmesi uygun görüldü. Bununla beraber 1.200 devlet burslu ve 3.800 ücretli- anlaşmalı kontenjan verilmesi planlandı.

Kararda 2003/2004 öğretim yılında Özbekistan eğitim kurumlarına öğrenci kabul edilmesi hususunda Devlet Komisyon 'unun belirlenmesi özellikle vurgulanmıştır.

Tarım alanında uygulanmakta olan reform gereği, Aral sahili bölgesi için tecrübeli kadroların hazırlanması amacıyla Karakalpakistan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Özbekistan Cumhuriyeti Yüksek ve Orta Özel Eğitim Bakanlığı ve de Köy ve Su İşleri Bakanlığının Karakalpakistan Devlet Üniversitesinin Ziraat Fakültesi bünyesinde Taşkent Devlet Ziraat Üniversitesinin Nukus şubesinin oluşturulması hakkındaki öneri hayata geçirilmiştir.

Özbekistan, dünyanın en yüksek okur-yazar oranına (% 99.34) sahip ülkelerinden biridir. Özbekistan, hak ettiği gibi, gençlerin ülkesi olarak bilinir.

20. Bağımsızlık yılını kutlayan Özbekistan­ da, günümüzde devlet kadrolarının oluşturulması ile ilgili olarak hazırlanan Ulusal Eğitim Programı çerçevesinde, Genel Eğitim Okullarının Geliştirilmesi için geniş çaplı çalışmalar yapılmaktadır.

Gelişmiş ülkelerin eğitim kurumlarının şubeleri de dahil olmak üzere Özbekistan’da 65’ten fazla yüksek eğitim kurumu faaliyet göstermektedir. Aynı zamanda, 1300 akademik lise ve profesyonel kolej, 9800 genel eğitim okulu ve 6400 ana okuldan müteşekkil ilk ve orta eğitim sistemi oluşturulmuştur.

Özbekistan, Türkiye gibi genç nüfusa sahip bir ülkedir. Sahip olunan 29 milyon nüfusun % 64’ü 30 yaşa kadar olan kitleyi kapsamaktadır. Günümüzde 65 üniversitede 300 bine yakın öğrenci, 850 çeşit meslek alanında eğitim almaktadır. Eğitim için GSYİH’nin % 12’den fazlası harcanmaktadır. Dünya uygulamasında bu oran % 3-5 arasındadır.

___________________________________________________________

*Süleyman Merdanoğlu (altinmiras-w@tr.net) Özbekistan Uluslararası Altın Miras Vakfı Ankara Bölümü Başkanı

NOT:  www.altinmiras.com   kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

  
8628 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.67455.6973
Euro6.27036.2955