Hava Durumu
Anlık
Yarın
31° 34° 16°
ÖZBEKİSTAN – TÜRKİYE: İKİLİ İŞBİRLİĞİNİN SAĞLAM OLMASINDA ÖNEMLİ ADIM-Abror YUSUPOV *

Yüzyıllara dayanan gelenekler, örf adetlerde olan benzerlikler, genel değerler sistemi, Özbek ve Türk halklarını bağlamaktadır. Halklar arasındaki böyle yakınlık, her iki devlet ilişkilerinde kendi ifadesini bulmaktadır. Mart 1992’de Özbekistan ve Türkiye arasında diplomatik ilişkiler kuruldu. Nisan 1992’de Taşkent’te Türkiye Büyükelçiliği, 1994 yılında ise Özbekistan’ın Türkiye’deki Diplomatik Temsilciliği işe başlamıştır.

Zaman sınavını geçen dostluk ve işbirliği ilişkileri, çeşitli sektörleri kapsayan 60 dan fazla sözleşme ve anlaşmalar çerçevesinde arda gelişmektedir. Bu konuda 1996 yılında imzalanan Ebedi Dostluk ve İşbirliği Anlaşması önem kazandırır. Bunun dışında, ticaret, ekonomi, bilim ve eğitim, turizm, taşımacılık, kültür ve sosyal beşeri alanlarda da sıkı işbirliği kurulmuştur.

Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasındaki devamlı görüşmeler, kuşkusuz, karşılıklı güvene dayalı ilişkileri yeni bir aşamaya getirdi. Kasım 2016 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanının Semerkant ziyareti, mayıs 2017 tarihinde Çin’de geçen “Bir Kuşak, Bir Yol” Forumu, ayrıca, eylül ayında Kazakistanda geçen İslam İşbirliği Teşkilatının bilim ve teknoloji birinci zirvesi çerçevesinde düzenlenen  görüşmeler, bunun açık bir örneğidir. Bu diyalog ve görüşmelerde taraflar, işbirliği daha da aktif hale getirmesinden aynı şekilde yana olduklarını bildirmiştir. Özellikle, ticari - ekonomik, yatırım, turizm, tarım ürünlerinin yeniden işlenmesi, tekstil,  taşımacılık iletişimi ve diğer birçok  sektörlerde kullanılmayan imkanların var olduğu vurgulandı.

Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, Özbekistan Türkiye’nin kendisinin “önemli ve uzun vadeli ortağı” olarak gördüğünü vurgulamıştır. Kendi sırasında, Recep Tayyip Erdoğan “Özbekistan’ı Türkiye’nın Merkezi Asya’daki öncelikli ortağı” olarak gördüğünü bildirdi.

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Ekim 2016’de Taşkent’te düzenlenen İslam İşbirliği Teşkilatı 43 Dışişleri bakanları konseyi Toplantısı'na katıldı. Nisan 2017’de ikili politik danışmaların 8 Raundu geçti.

Özbekistan hükümet heyetinin bu yılın şubat – mart aylarında Türkiye’ye ziyareti devamında ülke ekonomisinin çeşitli yönelimlerinde 1 milyar dolarlık anlaşmalar imzalandı.

Bu yılın Mayıs ayında Taşkent’te  her iki devlet arasında ticari-ekonomik işbirliğine ilişkin Hükümetler arası Komisyonun 4 toplantısında tüm yönelimdeki işbirliğinin  bugünkü durumu analizi ve istikbali değerlendirilmiştir. Bilgi olarak söyleyebiliriz ki, Hükmetler arası Komisyonu en son 2008 yılında böyle bir toplantı yapmıştır.

Özellikle, ticaret sektöründe iç piyasa talebinden kaynaklanıp, karşılıklı ticaret hacmini birkaç  misli arttırmaya, yatırım alanında ileri Türk şirketleri ile birlikte  elektrikli teknik cihazlar, gıda, tekstil, deri ve ayakkabı, eczacılık, çağdaş inşaat malzemeleri ve halk tüketim mallarının ticaretini yola koymaya ilişkin ilgili anlaşmalara varıldı. Turizm sektöründe ileri Türk şirketleri ile Özbekistan’ın tarihi kentlerinde çağdaş turizm altyapısını kurma, vasıflı uzmanları hazırlama konusunda karşılıklı çıkarlı anlaşmalar akdedilmiştir. Hükümetler arası KEK toplantısı sonuçlarına göre, 2 milyar dolarlık sözleşmeler imzalanmıştır.

Bu yılın eylül-ekim aylarında Özbekistan Başbakan yardımcısı J. Kuçkorov’un Türkiye’ye ziyareti sırasında iki ülke arasında işbirliği etkinleştirme üzere görüşmeleri yapıldı. Ayrıca, Taşkentte organize edilen Özbek-Türk İş Forumu da verimli geçti. Forumda, Türkiye’nin 80 den fazla büyük şirketlerinden iş adamları katıldı. Forum devamında iki devletin ekonomik ve yatırım potansiyeli sergilendi, yeni aşamadaki işbirliği yönelimleri belirlendi.

Özbekistan ve Türkiye ilişkileri, askeri sanayi alanında da gelişmektedir. Bu yılın şubat-mart aylarında Özbekistan Cumhuriyeti Savunma Bakanlığı heyeti, Türkiye’ye ziyaret etmiştir. Heyet, Türkiye’nın askeri sanayi alanına giren bir takım şirket faaliyetleri ile tanıştı. Askeri ve askeri - teknik  işbirliği perspektifleri görüşüldü. Bu yılın 25-27 temmuz tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma bakanı N.Canikli’nin Özbekistan’a ziyareti esnasında Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev tarafından kabul edildi. Karşılıklı görüşmelerde Özbekistan ve Türkiye Savunma Bakanlıkları arasında  pratik işbirliği kurma, bu arada askeri eğitim alanında karma programları gerçekleştirme, bu alandaki önemli yönelimlerden biri olarak belirlenmiştir. Görüşmeler sırasında askeri eğitim alanında hükümetler arası İşbirliği Protokolü imzalandı.

Ayrıca, bu yılın 5-7 ekim tarihlerinde Özbekistan Savunma Bakanı A.Azizov Türkiye’ye ziyaret etmiştir. Ziyaret esnasında A.Azizov ve N. Canikli arasında görüşmeler yapıldı.

Taraflar arasında dostane ruhta geçen görüşmelerin bu gibi sürekliliği kazandırması, itiraf edilmeye değerdir. Gerçekten, Özbekistan ve Türkiye’nın çeşitli alanlarındaki işbirliği uzun vadeli ve eşit ortaklıkka dayanmıştır. Bunu birkaç yönelimlerde görebiliriz.

Birincisi, Türkiye Özbekistan’ın geleneksel ve önemli ticaret ortağı sayılır. Devletler arasında karşılıklı mal değişimi hacmi, 2000-2016 yıllarda yaklaşık 7 kat artmıştır ve 2016 yıl sonuçlarına göre işbu değer 1,2 milyar doları oluşturmuştur. Aynı zamanda, uzmanlara göre, karşılıklı işbirliği daha da geliştirmek için mevcut imkan ve potansiyelinden tam şekilde kullanılamıyor. Buna göre yakın yıllarda bu değeri 2-3 kat arttırılmasına ilişkin ilgili çabalar hazırlanmaktadır. Türkiye, Özbekistan’ın genel ihracat listesinin 4.sırasında yer almaktadır. Şu anda ülkede yaklaşık 500 Türk şirketleri çalışmaktadır. Sadece 2016 yılında ülkede Türk yatırımı iştirakinde 20’den fazla şirketler kurulmuştur. 53 şirket temsilcilikleri akkredite edilmiştir.

Türkiye ithalatında yakıt ve enerji  ürünleri, makine ve ekipmanlar, yedek parçalar, elektrikli cihazlar ve tertibatlar, eczacılık, boya, demir ve çelik içeren metal, kimya sanayisi ve tüketim malları,  öncelikli yere sahiptir. Özellikle, kimya sanayi ürünleri ve tüketim malları yöneliminde işbirliği, Özbekistan için istikballi sayılır.

İkincisi, kaydetmek gerekir, Serbest Ekonomik Bölgeleri (SEB) oluşturma konusunda Türkiye kendine özgü deneyime sahiptir. Şu anda Türkiyede 20den fazla SEB çalışmaktadır. Verilere göre, böyle bölgelerde üretilen ürün GSYH’nın %10’una eşittir.

Üçüncüsü, taşımacılık ve lojistik hizmetlerine ilişkin işbirliği de üstün öncelikli yönelimlerden biri sayılır. Bu nedenle, Özbekistan için Bakü – Tiflis – Kars Demiryolunun inşaatı, stratejik öneme sahiptir. Zira, bu güzergahın tam hizmete başlaması, Özbekistanlı iş adamları için kendi mallarını dünya pazarında pazarlama imkanını genişletir.

Dördüncüsü, uluslarası terör, dini aşırıcılık  gibi kabahatla mücadele, iki devlet işbirliğinde önemli yere sahiptir. Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev, BM Genel Kurulu 72. dönem oturumunda kendi konuşmasında dünyada terör  tehdidi güçlenmekte olduğunu, onlara karşı güç kullanarak mücadele yönteminin haklı çıkarmadığını, bu konuda  çok durumlarda tehditleri doğuran esas sebepler ile değil, belki onun sonuçları ile mücadele etmekle sınırlı kalınmakta olduğunu vurguladı. Uluslararası terör ve aşırıcılık kökünün diğer etkenler ile aynı zamanda, cehalet ve hoşgörüsüzlüğün oluşturduğu ayrıca kaydedilmiştir.

Önemlisi, Özbekistan ve Türkiye’nin  aynı yönelimde işbirliği, karşılıklı tecrübe değişimi, yardım, terör, dini aşırıcılık ile birlikte sınıraşan suçlar ve uyuşturucu trafiği ile mücadele konularını içeriyor. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı tarafından her yılı Özbekistan’da emniyet teşkilatı mensuplarına hazırlık kurslarının yapılması, buna örnek olabilir.

Bunun dışında  İslam dini ve değerlerimizin sağlamlaştırılması alanında da tarafların görüş ve hevesleri birbirine uyumludur. Örneğin, Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev’in İslam dininin asıl özünü geniş yaygınlaştırması amacında  Semerkant’ta  İmam Buhari Uluslararası Bilimsel Araştırma Merkezi’nin kurulması konusundaki teşebbüsü, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından yüksek değerlendirilmiştir. Özbekistan ve Türkiye arasında kültürel beşeri alanlarda işbirliğinin sürekli gelişmekte olduğunu söylemek yerinde olur. Türk sanat ekipleri, Özbekistan’da düzenleneceği geleneksel “Şarq Taronalari” (Doğu Ezgileri) Uluslararası Festivalinin daimi katılımcıları sayılır. Türkiye’de Özbekistanlı sanat ve kültür temsilcileri tarafından bir takım kültür tedbirleri daimi olarak düzenlenmektedir.

Türkiye’de özbek adı ile adlandırılan 9 adet köy vardır. Üstelik, Merkezi Asya’da yetişen bir takım ansiklopedik  bilim adamları, Celaleddin Rumi, ünlü matematikçi Ali Kuşçu, tarihçi Abdul Kerim Buhari, kendi çağında Türk topraklarında yaşamıştır ve eserler yaratmıştır.

2002 yılından bu yana, Özbekistanlı hekimler, Türkiye’nın önde gelen kliniklerinde tecrübe edinmektedir. Laf arasında Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı ile ortaklaşa Özbekistan’da Hematoloji ve Kan nakli Bilimsel Araştırma Enstitüsü bünyesinde kemik iliği nakli merkezi açıldığını söylemek yerinde olur. Zira, bu kurum, Merkezi Asya’da tek sayılır.

Uzmanlara göre, Türkiye’nin Merkezi Asya’da  kilit  devleti sayılan Özbekistan ile yakın işbirliğe doğru ilerleme temelinde, Büyük İpek Yolunda ayrıca yere sahip olan Özbekistan’ın güçlü bir devlet olarak kalkınmasına ilgisinin var olduğu bulunmaktadır. Bu bakımdan; Özbekistan ve Türkiye’nin karşılıklı yakın işbirliğe hevesi, bilirkişiler tarafından iki ülke için tarih ve gelecek önünde önemli adım olarak tanınmaktadır.

­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­______________________________________________________

*Abror YUSUPOV

Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı bünyesindeki

Stratejik ve Bölgeler arası Araştırma Enstitüsü

Baş Araştırma Görevlisi

  
354 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.57365.5959
Euro6.18786.2126