Hava Durumu
BAĞIMSIZLIĞININ 26. YILINDA ÖZBEKİSTAN CUMHURİYETİ-Süleyman MERDANOĞLU*

1 Eylül 1991'de Sovyetler Cumhuriyeti’n den ayrılarak bağımsızlığını ilan eden, bu yıl 26. Bağımsızlık yılını kutlayan Özbekistan 1 Temmuz 2017 tarihi itibariyle 32 milyon 345 bine ulaşan nüfusu ile,  jeostratejik konumu, köklü tarihi, zengin kültürel değerleri ve ekonomik potansiyeliyle Orta Asya’nın kilit ülkesidir. Özbekistan’da 130 dan fazla milliyet ve 16 din, çeşitli mezheplere ait yaklaşık 200 kadar kilise mevcuttur.

Yer altı ve yer üstü madenleri, maddi hazinesi açısından Dünyanın en zengin 3 ülkesinden biri olarak bilinir. Tarihi İpek Yolunun merkezinde yer alan konumu ile Tarihi ve kültürel açıdan dünyadaki ilk 10 ülke içerisinde gösterilir. UNESCO listesindeki Dünya medeni mirası acısından en zengin 5 ülkeden biridir.

UNESCO 2007 yılında da Taşkent’i “ İslam Kültürü Başkenti’ ilan edilmiştir. Özbekistan'ın inanç ve kültür turizminin geliştirilmesi açısından büyük potansiyele sahip olup; resmi rakamlara göre her yıl iki milyona yakın turistin ziyaret ettiği Özbekistan'ın Semerkant, Buhara, Hive ve Şehrisebz şehirleri UNESCO Dünya Mirası Listesinde yer alıyor. Ülkenin önemli şehirleri olan Taşkent, Semerkant, Buhara, Hive, Şahrisabz …gibi, farklı çağlara ve medeniyetlere ait 7.000’den fazla kültürel miras objelerinin varlığı Özbekistan’ın bu alandaki potansiyelini göstermektedir. 

Sovyetler döneminde sonra bağımsızlığına kavuşan Özbekistan geçmişini; 10 kadar kitabın yazarı olan merhum Kerimov’un kitaplarından Türkçeye çevrilen” Yenilmez Güç Yüksek Maneviyat “ adlı eserinden Özbeklerin Sovyet Rusya zamanında yaşadıkları şu cümlelerde dile getiriliyor.

-“Kâbe diye nereye yöneliyorduk? Her sabah «Esselam!..» marşının sesleri altında kimlere tazim (saygı) göstererek uyanıyorduk?

-Özbekistan’ı dünyada tanıyan var mıydı? Birileri bizi biliyor, millet sınıfına koyuyor muydu?

-Ülkemizin emsalsiz zenginliklerinden hangi birimiz haberdar idik?”

Özbekistan’ın ilk Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un 29 Ağustos’da beyin kanaması geçirmesinin ardından tedavi gördüğü hastanede 2 Eylül'de vefat etti.

Özbek parlamentosunun üst kanadı olan Senato, 2003 yılından beri Özbekistan'da başbakanlık görevini yürütün Şevket Mirziyayev'in geçici Devlet Başkanlığı (Cumhurbaşkanlığı) görevine getirdi.

Parlamento tarafından geçici Cumhurbaşkanı olarak görevlendirilen Başbakan Mirziyoyev, Cumhurbaşkanı sıfatıyla yayınladığı kararnameyle kabinede bazı değişiklikler yaptı.

Daha sonra Özbekistan Meclisi, İslam Kerimov’un ölümünden sonra ilk kez toplanarak geçici olarak Özbekistan’ın yeni başkanını seçmeyi kararlaştırdı.

Yaşamını yitiren Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'dan boşalan koltuğa oturacak ismin belirlenmesi amacıyla Özbek halkının, 4 Aralık’ta yapılan cumhurbaşkanı seçimini kazanan Özbekistan'ın geçici Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyayev  kazandı.

Göreve gelen Cumhurbaşkanı olarak; esas görevinin Kerimov'un başlattığı siyasi, sosyal-ekonomik ve demokratik reformları uygulamaya yönelik kalkınma yolunda devam etmek olduğunu açıkladı.

-Yabancı ülkeler ve uluslararası toplumla verimli işbirliğini sürdüreceklerini söyleyen Mirziyayev, bu çerçevede kabul edilen "Dış Siyasi Faaliyeti Konsepti"nin faal olarak hayata geçirileceğini dile getirmiş, ülkesinin askeri-siyasi bloklara katılmamak, topraklarında diğer ülkelere ait askeri üslere izin vermemek ve Özbek askerlerini ülke dışında göreve göndermemek gibi prensipleri uygulamaya devam edeceğini vurguladı

-Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkeleri ile ilişkileri pekiştirmek ve bu çerçevede Rusya ile Stratejik Ortaklık, müttefiklik ilişkilerini öngören anlaşmaları geliştirmek istemekte.
Mirzyayev, ABD ile karşılıklı menfaatlere dayalı ve yapıcı işbirliğini her yönüyle geliştirmenin de ülkesinin dış politikadaki önceliklerinden olduğunu ifade etmektedir. Özbekistan'ın ayrıca yakın komşusu, küresel ve bölgesel sorunların çözümünde önemli rol oynayan Çin ile çok yönlü stratejik işbirliğini daha da pekiştireceğini dile getirmektedir.

Özbekistan Cumhuriyeti bir yıl içinde köklü değişikliğe giderek;

-Özbekistan’da daha önce gayriresmi olarak sahneye çıkmasına yasak konulan birtakım sanatçıların profesyonel çalışmalarını devam etmeleri için söz konusu yasağın kaldırıldığı ve gereken izinlerin sağlandığı açıklandı.

-Kerimov sonrası dönemde yeni ekonomik açılımlar yapan geçici başkan ülkedeki döviz dolaşımına dair yeni bir karar taslak hazırlandı. Özbekistan hükümeti, 28 Kasım'da döviz kullanım esasları hakkındaki karar taslağını kamuoyu tartışmasına açtı.

Kriz içinde olan ülke ekonomisini yeniden ayağa kaldırmak için acil adımlar atmaya başladı. Bunlar arasına Orta Asya devletleri ile sınırları açarak ekonomik işbirliğini güçlendirmek ve özel sektörde çalışan iş adamları ve girişimcilerin önünü açacak önemli adımlar atıldı.

- Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in parlamento genel kurulunda açıkladığı gibi, ülkesinin bundan sonra da yabancı ülkeler ve uluslararası toplumla eşitlik, karşılıklı saygı ve menfaatlere dayalı işbirliğini sürdüreceğini kaydeden yetkililer, Özbekistan'ın diğer devletlerin içişlerine karışmama, mevcut sorun ve anlaşmazlıkları barışçıl ve siyasi yollarla çözme taraftarı olduklarını vurguladılar.

- Cumhurbaşkanı Shavkat Mirziyayev, parlamentoda yapılan yemin töreninde '2017 yılının halk ile diyalog yılı olacağını ve bu bağlamda yönetenlerin yönetilenlere hesap vermesi gerektiğini' söyledi.

Özbekistan'ın yeni lideri, halk ile yapılacak bu tür bir mülakat için her ilçe ve şehirde “Halk kabul evleri” oluşturulacağını açıkladı.

-Özbekistan'da faaliyette bulunan tekstil işletmelerine 2020 yılına kadar vergi ve gümrük imtiyazları tanındı.

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev tarafından imzalanan, 2017-2019 yıllarında ülkedeki tekstil sektörünün geliştirilmesine ilişkin yatırım programına göre, ülkede faaliyette bulunan tekstil işletmelerine bazı vergi ve gümrük imtiyazları sağlandı.
(Resmi verilere göre, Özbekistan, yıllık ortalama 1 milyar dolarlık tekstil ürünlerini yurt dışına ihraç ediyor.
Pamuk üretiminde dünyada altıncı, pamuk ihracatında ise beşinci sırada bulunan Özbekistan'da yıllık ortalama 1,1-1,2 milyon ton pamuk lifi elde edilirken, bunun % 60'ı yurt dışına ihraç ediliyor.)

Özbekistan'da 1 Nisan 2017'den itibaren 27 ülkeye vize muafiyeti öngören plan 4 yıl sonrasına ertelendi.

-Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev tarafından 2016 yıl sonunda imzalanan ve 1 Nisan'da 27 ülkeye vize uygulamasının iptalini öngören plan, yine Mirziyoyev'in kararıyla 1 Ocak 2021'den itibaren uygulanmaya başlanacak.
Planın, "turizm faaliyetinin istikrarlı ve dengeli bir şekilde geliştirilmesi, gereken teknik altyapının oluşturulması, yabancı turistler ve vatandaşların can güvenliği ve sağlığının korunması ayrıca yabancı ülkelerle eşit haklara dayalı dış ekonomik iş birliğinin geliştirilmesi" amacıyla ertelendiği belirtildi.

-Özbekistan’da cezaevlerinde bulunan 39 748  mahkumun af edilerek, serbest bırakıldığını… Özbek Parlamentosu tarafından alınan af kararının 2016’nın güz döneminde Anayasanın 24. yıldönümü nedeniyle alınan af kararının 23 Ocak 2017’de uygulandı..

-Özbekistan turizm sektöründe bir ilke imza atacak. Özbekistan’da Buhara şehri ve bölgesini kalkındırma amacıyla 2019’a kadar  “Serbest Turistik Bölgesi’nin oluşturulacağı bildirildi.

“Baki Buhara” adı verilen proje kapsamında 500 kişilik açık hava tiyatrosunun, milli restoran ve diğer eğlence merkezlerinin kurulacağı belirtildi. Proje uygulaması için yabancı yatırımcıların da katılımıyla şirketin kurulacağı belirtildi.

Proje uygulamasına katılacak yabancı şirketlerin vergi ve gümrük ödemelerinden muaf tutulacağı açıklandı.

- Özbekistan hükumeti yabancı sermayeli üretim şirketlerine bazı vergi imtiyazları tanıdı.

Özbekistan'da 1998 yılında kabul edilen Yabancı Yatırımlar Yasasında yapılan değişikliğe göre, yabancı sermaye ile yeniden üretim şirketi olarak kurulacak işletmeler, vergi ödemelerini 5 yıl boyunca kuruldukları tarihte yürürlükte olan oranlarda ödeme hakkına sahip olacak. Söz konusu imtiyaz gümrük ödemeleri, arazi, su ve yer altı kaynaklarını kullanım vergileri için uygulanmayacak.

Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev tarafından imzalanmasının ardından resmi nitelikte yürürlüğe giren söz konusu yasa değişikliği, 18 Mart'ta ülke parlamentosunun Yasama Meclisi tarafından görüşülmüş, 28 Mart'ta da Senato Genel Kurulu tarafından kabul edilmişti.

Ülkedeki Yabancı Yatırımlar Yasasına göre, tüzük sermayesinde yabancı yatırımcıların en az % 30 hisseye sahip olduğu işletmeler yabancı sermayeli işletmeler olarak kabul ediliyor.

-Türkmenistan'dan, Hindistan ve Pakistan'a doğalgaz taşıyacak olan TAPİ projesine katılmak için Özbekistan hükümeti de ön çalışmalara başladı

Özbekistan'ın Uzbekneftegaz şirketinin başkanı Alisher Sultanov, Uluslararası Basın Kulübü'nde düzenlediği toplantıda ülkesinin Türkmenistan'dan Hindistan ve Pakistan’a uzanan TAPI (Türkmenistan-Afganistan-Pakistan-Hindistan boru hattı) projesine katılma olanaklarını inceleniyor.

TAPI Orta Asya'dan Pakistan ve Hindistan'a doğalgaz nakli yapacak olan önemli bir ekonomik proje. Proje komşu tüm ülkelerde heyecan yaratmakla birlikte bu projenin gerçekleşmesini zorlaştıran bazı bölgesel sorunlar henüz aşılabilmiş değil.

TAPI gaz taşıma projesi yılda 33 milyar metreküp gaz taşınmasını öngörüyor. Borunun uzunluğu bin 814 kilometre olacak. Bunun 214 kilometresi Türkmenistan topraklarından, 774 kilometresi Afganistan, 826 kilometresi ise Pakistan üzerinden geçecek.

-Özbekler mahkeme ve hâkimlerin çalışmaları hakkındaki görüşlerini adliye kurumlarındaki özel sandığa yazılı olarak koyabilecekler.

Vatandaşların bu konudaki görüşleri Özbekistan Cumhurbaşkanlığı özel ve tüzel kişilerin haklarını Koruma Komisyonu ve Yüksek Yargı Konseyi Ofisi temsilcilerinin katılımı ile açılacak.

Yeni uygulama ile birlikte, her hakimin çalışmasına objektif bir değerlendirme verilecektir

-Taşkent'te beden eğitimi öğretmenlerine sivil denetim yetkisi verilecek.

 Özbekistan İçişleri Bakanlığı ve Taşkent Belediye Başkanlığı şehirde deneme amaçlı "Sivil Denetim" grupları oluşturmaya başladı.

Sivil Denetim grupları yerel güvenlik çalışanları ile birlikte görev yapacak ve kamu güvenliği sağlanmasına katılacak.

-Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev tarafından imzalanan kararla 1 Eylül itibarıyla ithal edilen bazı gıda ürünlerinden alınan ithalat ve bandrol vergileri kaldırılırken, bazı gıda ürünlerine uygulanan ithalat vergisi oranı ise düşürüldü.

Buna göre, 1 Eylül itibarıyla ülkeye ithal edilen et ve et ürünleri, buğday unu, hayvansal yağ ve hayvan yemi için bandrol vergisi ödenmeyecek.

Aynı kararla ayrıca ülkeye ithal edilen tereyağı, soya ve ayçiçek yağları, çavdar unu, buğday yarması, kaba un, kakao çekirdeği, patates tohumu ve tahıl ürünleri tohumlarından alınan ithalat vergisi de iptal edildi.

Ayrıca ithal edilen kahveden alınan ithalat vergisi % 10'dan % 5'e, bandrol vergisi ise %20'den %10'a, şeker kamışından alınan ithalat vergisi % 10'dan % 5'e, bandrol vergisi ise % 10'dan % 5'e, ay çiçeği yağından alınan bandrol vergisi de %20'den %5'e indirildi.

Kısaca yer verdiğim bazı yeniliklere devam ediyor.
BAĞIMSIZLIĞININ 26. YILINI KUTLAR NİCE YILLAR DİLERİM

KAYNAKLAR:

www.altinmiras.com

www.kaztr.com/ 

www.uzembassy.org.tr

www.sondakika.com

http://qha.com.ua  

____________________________________________________________

*Süleyman MERDANOĞLU (merdanogluslm@gmail.com)

Özbekistan Uluslararası Altın Miras Vakfı Ankara Bölümü Başkanı

  
638 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.87655.9000
Euro6.52106.5471