Hava Durumu
Anlık
Yarın
31° 34° 16°
GELECEĞİN ÜMİDİ “NEVRUZ”-Süleyman MERDANOĞLU*
En eski Türk bayramı olan Nevruz;  Navruz, Novruz, Sultan-ı Nevruz, Mart Dokuzu, Yörük Bayramı, Bahar Bayramı, Yeni Yıl, Yeni Gün, Yengi Kün, Novroz, Ergenekon, Ulusun Ulu Günü ...gibi çeşitli adlarla Orta Asya'da; Özbekistan, Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Azerbaycan, K.K.T.C gibi Türk Cumhuriyetlerinden başka Afganistan, Tacikistan, Tataristan, İdili-Ural, Kırım, Yakutistan, Çuvaşistan, Balkanlar, Moldova, İran, Irak, Suriye, Makedonya, Hindistan, Doğu Türkistan, Bulgaristan...gibi Türk Topluluklarının bulunduğu ülkelerde kendilerine özgü bir biçimde kutlanmaktadır.
Bu kadar geniş bir coğrafyada bugün canlı bir şekilde yaşamakta ve yaşatılmakta olan Nevruz bugüne kadar, eski doğu geleneklerinin devamı olarak yaşamış, Nevruz ile ilgili olarak Türk topluluklarında çeşitli gelenekler meydana gelmiştir.
         Milâttan önceki yıllarda Nevruz hakkında İran metinlerinde herhangi bir iz ve kayıt yoktur.Ancak Hunlarda bu kayıtlar mevcuttur. Nevruz gelenekleri Hunlardan sonra Uygurlarda da görülmüş ve bugüne kadar uzanır.
Nevruz'u İran geleneğine bağlayan Firdevsi'nin Şehnamesi ve diğer kaynaklar yanıltıcıdır. Çünkü Nevruz hakkındaki bilgiler orada XI. yüzyıldan itibaren görülür.
İran'da günümüzde de kutlanmakta olan Nevruz, efsanevi bir niteliğe sahiptir. Bu efsanelerde ateşi bulduğuna inanılan inanç ağırlık taşımaktadır. İran'da Tanrı'nın, Adem'i Nevruz günü yarattığı ve yıldızların o gün, burçlarına ayrıldığına inanılır.
         Nizamü'l-Mülk de XI. yüzyıl yazarı olarak Siyasetnâme adlı eserinde bu bayramdan söz eder. Bu bayramın aynı zamanda yılbaşı olduğunu belirterek Nevruz geleneklerini anlatır. Aynı zamanın yazarlarından Kaşgarlı Mahmut da Divân-ı Lügati't-Türk'te Türklerde yıl başlangıcının Nevruz olduğunu ifade eder. Ayrıca, 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nin başlangıcının da 21 Mart olduğu bilinir.
         Selçuklularda Nevruz bayramı eğlencelerinin kutlandığı, şenlikler yapıldığı, özel yemekler pişirildiği, özel hediyeler alınıp verildiği de bilinmektedir. Selçuklularda yılbaşı, güneşin koç burcuna girdiği gün olan Nevruz günü olarak kabul edilmiştir.        
Bugün Nevruz kutlamalarındaki geleneklerin o zamandan  günümüze uyarlanarak devam ettiği görülmektedir.
           Nevruz olarak adlandırılan bu günde sözlü geleneğe göre bir çok olay olmuştur.
Bunlar şu şekilde özetlenebilir:
  1. Tanrı’nın dünyayı yarattığı gün.
  2. Hz. Ali’nin doğduğu gün.
  3. Hz. Muhammed’in yerine Hz. Ali’yi Gadir-hum’da atadığı gün.
  4. Bahar’ın başladığı gün.
Türkiye’de Nevruz
            Osmanlı devrinde de Nevruz, çok canlı biçimde kutlanmaktaydı. Osmanlı ailesini çıkarmış olan Kayı Boyu'na mensup Karakeçililerin, Karakeçili aşireti mensuplarının 21 Mart tarihinde Ertuğrul Gazi'nin türbesi etrafında toplanarak burada bayram yaptıkları bilinmektedir.Bu bayramın bir diğer adı da "Yörük Bayramı"dır. Osmanlı Devrinde 21 mart günü özellikle padişahın yani sultanın nevruz tebriklerini kabul ettiği, halkın Nevruz'unu kutladığı, Nevruz şenliklerinde bulunduğu gün olmak hasebiyle, 21 Mart tarihinin Nevruz-ı Sultanî, yani sultana mahsus, sultan tarafından veya sultanın katılmasıyla kutlanan Nevruz günü olmak bakımından böyle bir isim aldığı söylenilebilir.
            Osmanlı devrinde kutlanan Nevruz kutlamaları Cumhuriyetin ilk yıllarında da resmî olarak devam etmiştir.
Ulu Önder Atatürk 22 Mart 1922 tarihinde Ankara'nın Keçiören semtinde Nevruz şenlikleri düzenletmiş ve kendisi de bu şenliklerde hazır bulunmuştur.
         “Azerbaycan Hükümet Başkanı Neriman Nerimanof'un Mustafa Kemal Paşa'ya Nevruz dolayısıyla çektiği 24 Mart 1921 tarihli telgraf;
"Cenubi Kafkasya Komiseri, Azerbaycan serbest Harbiye Mektebi Talebeleri, iki bölüklü Süvari Askerleri ve Topçuları, Nişancı Türk Alayı askerleri, Türk Milletinin, büyük Nevruz Bayramını tebrik ediyor ve biz ümit ediyoruz ki Azerbaycan İnkılap Ordusu kahraman Türk Ordusu ile beraber Garp emperyalizmi tazyikinde bulunan Şark milletlerini yakında kurtarırlar. Yaşasın Şark İnkılap başları Mustafa Kemal !"
 
Türklük Dünyasında ve Türkiye’de yüzyıllardır ortak inanç ve heyecanla kutlanan Nevruz Bayramı takvim değişikliği  gibi nedenlerle unutulmuş; sonradan kutlanmaya başlanmıştır. Bunun en önemli sebeplerden birincisi, Türk Cumhuriyetleri ve Topluluklarının resmi tatil olacak seviyede  kutlamaları gereği. İkincisi, Türkiye’deki bölücü güçlerin Nevruz’a sahip çıkmasından kaynaklandığından iler gelmektedir.
 
2005 yılı Nevruz Bayramı nedeniyle ABD Başkanı George W. Bush’un yayınladığı yazılı bildiride; “Amerikalının da zengin geçmişlerini ve değerlerini korumak, geleneklerini gelecek kuşaklara aktarabilmek için bu bayramı kutluyorum...” demesi; Nevruz’un bütün dünyada tanınıp kutlanması açısından ayrı bir önem arz etmektedir.
Ülkemizde kış bitmiş, toprak uyanmağa başlamıştır. Yenilik, coşku, bereket, canlanma gibi  güzelliklerin sembolü Nevruzdur.
Yöreye göre kutlanan Nevruz/Yeni yıl şenliklerinde kültür  farklılıkların görülmesi doğaldır.
Türkiye’de  "belirli gün ve haftalar" arasına alınan Nevruz Bayramı yeniden  ilk kez 21 Mart 2005 tarihinde şölen havasında okullarda resmi olarak kutlanmaya başlanmıştır.
Bu etkinlikler çerçevesinde;
           Ağaç dikimi yapılır,
Nevruz konusunun işlendiği duvar gazeteleri oluşturulur,
Fakir öğrenciler için yardım paketleri hazırlanır,
Etkinliklerde sadece Türk bayrağı bulundurulmasına özen gösterilir.
Bir zamanlar geri planlarda itilmiş ve unutulmaya yüz tutmuş olan dünyada tabiatın, insanlarda ümitlerin yeşerdiği  ve Türk insanına kendi kültür kimliğini, kişiliğini, benliğini, hüviyetini bulduğu NEVRUZ BAYRAMINIZ KUTLU OLSUN.
 
Sen bizi bağışla ey, Nevruzumuz,
Bilmezliğe battı o gün gözümüz.
Yüzüne bir tokat patladı verdik,
Pişmanlık içindeyiz şimdi kendimiz.

                                  (Özbek şairi Abdulla Aripov)
KAYNAK:
1-Anayurttan Atayurda Türk Dünyası Dergisi (Nevruz Özel Sayısı 1998)
2-Türk Millî Kültüründe Nevruz- Yrd. Doç. Dr. Zeynelabidin Makas. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayını:37, İstanbul 1987
3-http:// www.kultur.gov.tr./kultursanat/h-nevruz.html
4-http://www.milliyet.com.tr/
5-http://turkoloji.cu.edu.tr/
6-http://www.ozturkler.com/
7-Akşam Gazetesi 18.03.2005
----------------------------------------------
*Süleyman MERDANOĞLU (merdanogluslm@gmail.com)
Özbekistan Uluslararası Altın Miras Vakfı
Ankara Bölümü Başkanı

NOT: www.altinmiras.com kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.
 
  
655 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.68775.7104
Euro6.40436.4300