Hava Durumu
Anlık
Yarın
31° 34° 16°
ÖZBEKİSTAN’DA 8 ARALIK ANAYASA GÜNÜ : Süleyman MERDANOĞLU*

Bir devletin nasıl yönetileceğini belirleyen, kişi hak ve özgürlüklerini düzenleyen yasaların bütününe anayasa denir.

Devletçiliğinin en önemli belirtilerinden biri de Anayasadır. Anayasa, “Halk, devlet yönetiminin tek kaynağı, aynı zamanda devlet ise halk iradesini temsil ederek, her maddesinde ulusal çıkarları gözetlemektedir.” anlayış temelini oluşturur.

6 bölüm ve 128 maddeden oluşan Özbekistan Anayasası, Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un Başkanlığındaki anayasa komisyonunun yoğun çalışması sonucunda 8 Aralık 1992 de aşamalı oylama ile kabul edilmiştir.

Özbekistan’da “Mahalle”, halkın tam desteğini alan ve insanların yaşam sorunlarını çözen doğal ve geleneksel öz yönetim sivil enstitüsüdür.        

Bir yıl önceki duruma göre ülkede 10.000’e yakın benzer sivil meclisleri faaliyet göstermektedir. Bu meclislerde ortalama 3 bine yakın kişi yer almaktadır. Anayasaya göre söz konusu sivil meclisin başkanları ve danışmanları şeffaflık ve eşit oy hakkı ilkesi temelinde 2.5 yılda bir defa seçilmektedir.

Özbekistan Anayasası’nın dikkat çeken maddelerinden bir kaçı şöyledir:

Md.4:Özbekistan Cumhuriyeti devlet dili Özbek dilidir. 

Md.8: Milliyetleri ne olursa olsun Özbekistan Cumhuriyetinin tüm vatandaşları, Özbekistan halkını teşkil eder.

Md.31:Vicdan hürriyeti herkese garanti edilmiştir. Herkes herhangi bir dine sahip olma veya olmama hakkına sahiptir. Dinin mecburi kabul ettirilmesine müsaade edilmez.

Md.46:Kadın ve erkekler eşit haklara sahip olacaklardır.

Md.61:Dinsel kuruluşlar devletten ayrılacaklar ve yasa önünde eşit olacaklardır. Devlet dinsel kuruluşların faaliyetlerine karışmayacaktır.

Özbekistan Cumhuriyeti’nin temel yasası, “insan, o­nun hayatı, özgürlüğü, gururu, namusu ve diğer hakları en yüksek değer olarak nitelendirilir(13. madde)” ilkesine dayanır. Bu önemli düşünce Özbekistan Anayasal otoritesinin en temelidir.

Kabul edilen Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası’nda devlet dilinin statüsü hukukî yönden netleştirilerek sağlama alınmış, böylece Özbek dili bağımsız ülkenin bayrağı, amblemi, marşı, anayasası arasında yer alan, kanun yoluyla himaye edilen kutsal timsale dönüşmüştür. Özbekistan Cumhuriyeti kendi hudutları içinde yaşayan tüm milliyet ve etnik grupların lisanları, adetleri ve gelenekleri hususunda saygılı bir davranış sağlayacak ve onların gelişmesi için şartları yaratacaktır.

Özbekistan’da yürütme, yasama ve yargı organlarının güçleri ve ilişkileri anayasada belirlenmiştir.

Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası, gayesi, demokrasi ilkeleri ve Özbek devletinin tarihi gelişme deneyimlerine dayanmaktadır. Özbekistan Cumhuriyeti Esas Kanunu’nu Anayasa’ya uluslararası örgüt ve gelişmiş yabancı ülkeleri tarafınca yüksek değer biçilmiştir.

Özellikle, iki katmanlı parlamento oluşturulması ile ilgili anayasal kanun kabul edilmiştir ve verimli bir yasama faaliyeti sistemi oluşturulmuştur.  Ali Meclisin her iki katmanların (Senato ve Yasama) görevleri ve etki alanları yasal olarak belirlenmiştir. Kanun taslakların hazırlama, değerlendirme, kabul ve icra etme düzenekleri geliştirilmiştir.

Devlet yönetimi ve yasam süreçlerinde siyasi Parti ve fraksiyonların direk katılımını sağlayan düzenlemeler kabul edilmiştir.

Toplumda demokrasi süreçlerinin derinleştirilmesi kapsamında, sivil enstitü ve devlet olmayan kuruluşların önemini arttırmak ile ilgili yapılan teşkili-hukuki çalışmalar “Güçlü bir Devlet’ten – Güçlü bir Topluma Doğru” hedefine yönetilmiştir.

Ülkede, insan haklarının korunması ile ilgili kamusal kuruluşlar olmakla beraber devlet olmayan kuruluşların faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik sistematik çalışmalar yürütülmektedir. Ombudsman enstitüleri ve insan hakları ile ilgili ulusal merkezlerinin desteklenmesine yönelik net önlemler kabul edilmiştir.

Özbekistan Anayasası, sivil toplumunun oluşumu ve insanların sivil toplumunda faal katılımında temel bir adım olmuştur. Tüm dünyada kabul gören insan hakları ve özgürlükleri sağlam anayasal temeline sahip olmuştur.  Anayasa, vatandaşların devlet ve kamu işlerine, ekonomi, eğitim ve kültür, politik yaşama erişimini garanti etmektedir.

Özbek Anayasası’nın 8 Aralık kabul ediliş yıldönümü nedeniyle, bu gün resmi tatil ilan edilmekte, ülke genelinde değişik etkinlikler düzenlenmektedir.

Yıl dönümünde değişik sportif faaliyetler yapılırken, öğrenciler arasında "anayasa" konulu şiir, kompozisyon ve resim yarışmaları düzenlenmektedir. Ayrıca yıl dönümü münasebetiyle vilayetlerde günün anlam ve önemine dair toplantı ve konferanslar gerçekleştirilir.

Anayasa bayramı nedeniyle başkent Taşkent'teki toplantılarda üst düzey bir katılımlar olmaktadır. Toplantıya başta Cumhurbaşkanı İslam Kerimov olmak üzere bakanlar, milletvekilleri ve ülkedeki yabancı misyon şefleri katılır. Anayasanın yıl dönümüne atfen, değişik dallarda "yılın en iyileri" madalyalarını verilir.

Anayasanın kabul ediliş yıl dönümünde dikkat çeken en önemli husus ise ülkede genel af ilan edilmesi ile gerekli şartları taşıyan mahkûmlar yararlanıyor.

Ülkede, 16 farklı dinlere (İslam, Ortodoksluk, Musevilik, Budizm, Roma Katolik kilisesi ve diğerleri ) ait 2 binden fazla dini kuruluşlar faaliyet göstermektedir. 

Ülke nüfusunun % 88’i Müslüman, %9’u Hristiyan, % 3’ü diğer dinlere inanlardan oluşmaktadır.

Yüksek devlet temsilci organı – yasama yetkisini sahip olan Özbekistan Cumhuriyeti Ali Meclisidir (Parlamento).

Özbekistan Cumhuriyeti Ali Meclisi iki katmandan oluşmaktadır – yetki süresi 5 yıl olan Yasama (alt katman) ve Senato (üst katman) katmanları.

Özbekistan Cumhuriyeti Ali Meclisinin Yasam katmanı yasal seçim yoluyla gelen 150 milletvekillerinden oluşmaktadır. Özbekistan Cumhuriyeti Alı Meclisinin Senatosu ise 100 kişiden oluşan bölgesel katmandır.

Düzenlenen bu etkinlikler çerçevesinde; 145 milli kültür merkezi ve 16 ayrı dine ait 2.000 fazla dini kuruluşun faaliyet gösterdiğine dikkat çekilerek, ülke genelinde 130’den fazla etnik unsurun eşit haklarla yaşadığı, dinler arasında barış ve hoşgörünün sağlanmasında ülke Anayasası’nın rolü vardır.

Ülkedeki etnik gruplar arasında barış ve istikrarın sağlanmasını anayasaya borçlu olduğunu söylenerek, birlik ve beraberlik mesajı verilmektedir.

Günümüzde, Özbekistan Cumhuriyeti Anayasası, devletin temel yasası olarak ülkenin refahı ve gelişme süreci için önemli bir araç olmaya devam etmektedir.

KAYNAK:

 -Özbekistan Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği Kültür Müsteşarlığı

 -Yüksek Maneviyat Yenilmez Güçtür-İslam KERİMOV- Ankara – 2009

____________________________________________

*Süleyman MERDANOĞLU (merdanogluslm@gmail.com)

Özbekistan Uluslararası Altın Miras Vakfı Ankara Bölümü Başkanı

NOT:Bu makaleden www.altinmiras.com kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.

  
1006 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.68495.7077
Euro6.28036.3054