Hava Durumu
Anlık
Yarın
7° 3°
KURMANCAN DATKA (1811-1907) - Abduraşit URBAYOV*

Kırgız tarihinde Datka unvanıyla şereflendirilen tek kadındır.
... Kurmancan, 1811 yılında Oş şehrine yakın bir yer olan Madı Kışlağında, Mungus sülalesinin Bargı kabilesinden olan orta halli bir çiftçi; Mamıtbay’ın kızı olarak dünyaya gelmiştir. Daha 17 yaşındayken Cooş kabilesinden Kul Seyit ile evlenmiştir. Bir yıl sonra eşinden ayrılarak baba evine dönen Kurmancan, üç yıl sonra kendisi gibi eşinden ayrılmış olan Alimbek Datka ile evlenir. Kurmancan’ın Alimbek ile olan evliliğinden beş oğlu, iki kızı olmuştur.
Kurmancan, Alimbek ile evlendikten sonra Şeyh Hüveyda-yı Çimyani’nin soyundan olan Şeyh Selahüddin’e mürit olmuştur. Bu durum onun manevi yönü kuvvetli, saygın bir insan olmasına ortam hazırlamıştır. Zaten babasının evinde daha çok küçük yaşlarda almaya başladığı eğitim ve terbiye onun kişiliğinin bu kadar kuvvetli olmasının en büyük sebebidir.
Kurmancan; akıllı, düşünmeden konuşmayan, değerlerinden taviz vermeyen tavırlarıyla dikkatleri üzerine çekmiştir. Bunda babası Mamıtbay’ın etkisi önemli derecede büyüktür. Kurmancan, Alimbek ile evlenmeden önce sıradan bir kadındı. Kurmancan, Alimbek ile olan evliliğinden dünyaya gelen çocuklarını da kendisi gibi yetiştirmeye çalıştı. Kurmancan’ın bütün bu özellikleri onun diğer kadınlardan farklı olarak yükselmesine, Alimbek ile evlenmesine ve bugün bile Altay Kanıkesi (Altay Kraliçesi) olarak anılmasına sebep olmuştur.
...
“Ruslar, Kokand hanlığını işgal etmişlerdi. Ama bu durum Fergana havzasında tam
bir egemenlik elde ettikleri manasına gelmiyordu. Kokand Hanlığı resmen ele geçirilmiş olmasına karşın yer yer direniş de devam ediyordu. Türkistan genel valisi General Von Kaufmann 2 Kasım 1876’da Fergana vadisini teftiş ettikten sonra halk arasında huzursuzluk olduğunu ve hala Han’a karşı sevgi besleyen insanların çoğunlukta olduğunu bildirdi. Bunun üzerine St. Petersburg yönetimi, Altay Vadisine kadar ilerleyerek bu durumu çözmesini Kaufmann’a bildirdi. Kokand Hanlığının işgalinden sonra, Altay Vadisi’nde; askeri sevk ve yönetim, kocası Alimbek’in yardımcısı olarak Kurmancan Datka’da idi. Kurmancan, Kırgızların dış ilişkiler ve askeri kabiliyeti yüksek olan Gülçin boyundandır. İşte Kurmancan kökeninin de verdiği yetenekle, uzun uğraşlar sonucunda Altay Bölgesini bağımsızlığına kavuşturdu.
St. Petersburg yönetimi ise bu bölgenin acilen ele geçirilmesini istiyordu. Çünkü bu bölge Ruslar için adeta korkulu bir rüya haline gelmişti. Bu durum üzerine General Skobelev komutasındaki bir ordu Altay Vadisine Karşı askeri harekâta başladı. Bu sırada Kurmancan Datka’nın oğlu Abdullah Bey ordunun komutasını eline alarak savaşa başladı. Savaş Kırgızların lehine sürerken kendisi de bir Kırgız olan İman Kulu tarafından, Kurmancan ve oğlu Abdullah’ın tasarladığı savaş planı Ruslara aktarıldı.
Kurmancan ve oğlu Abdullah Bey, bu olaya paralel olarak Prens Vittenştayn birliklerine bağlı Binbaşı Yanov’un askerleri tarafından esir alındı ve General Skobelev’in karargâhına getirildi. General Skobelev, Kurmancan Datka’yı esir alınmış bir insan olarak değil adeta bir misafirmiş gibi hususi bir biçimde karşıladı. Bu davranış Ruslardan, özellikle de General Skobelev’den beklenecek bir davranış değildi. Çünkü Skobelev, Türkistan içerisinde birçok insanı acımadan katletmiş bir insandır.
Kurmancan, General Skobelev’in karargâhına geldiğinde; Skobelev’in yanındaki diğer komutanlara aldırış etmeyen, dik duruşu ve sakin tavırlarıyla dikkatleri celbetmiştir.
General Skobelev, Kurmancan’dan direnişleri durdurmasını istiyordu. Bunun üzerine Kurmancan, iç işlerinde serbest olmak şartıyla çarpışmaları durdurabileceğini söyledi. Skobelev bu şartı kabul etti. Kurmancan Datka ile General Skobelev’in bu karşılaşma anını meşhur Kırgız yazar Töölögön Kasımbekov şöyle tasvir ediyor.

“Kurmancan Datka tercümana:
- “Tercüman Bey söyleyin Sayın Generale”, dedi alçak sesle,
-“ Hangi durumda olursak olalım, biz ülke sahibi, ev sahibiyiz. Anlatınız. Biz sizi kendi evimizde karşılamak istiyoruz. Çok uzak değil. İşte şu Madı Köyünde. O yerde, kendi başköşemizde, rahat konuşarak geriye kalan sözümüzü tamamlayalım.”
Burada Kurmancan Datka, hem Kırgız Türk’ünün örf ve adetlerini ortaya koymakta, hem de kıvrak bir zekâ ile yapılacak anlaşmayı kendi mekânında, kendi istediği gibi yönlendirmek istemektedir. Kararlaştırıldığı gibi anlaşma, Kurmancan’ın kendi mekânında yapılacaktır. Bunun için Kurmancan Datka bütün imkânlarını zorlayarak, Kırgız Türk’ünün misafir ağırlamadaki hassasiyetini ortaya koyarak olağanüstü bir hazırlık yapmıştı. Rus General bu hazırlığa hayran oldu.


KURMANCAN DATKA’NIN VASİYETİ

Dostlarım, halkım- milletim, evlatlarım
Yakın gibi, dönülmez yola gideceklerim
Yaşlınla- gencinle meşgul ol, kulak ver
İşte bunlar, vasiyet edip söyleyeceklerim

Ezelden Kırgız olarak yaratılmış
Ala-Too’nun arasına dağılmış
Adigine’nin, Tagayım’ın çocukları
Aklı ile gayretine güvenmiş

Kızılları kırmak için gazalarda çekilmeden
Yıkılsak da bir düşmana yenilmeden
Er Manas’ın tuğunu yüksek tuttuk
Yiğitlikle eğerimiz eğilmeden

Savaş ile geçti nice zamanlar
Uykusunu böldü halkın katliamlar
Yeter! Artık kan dökme dursun
Nesli çoğalıp büyüsün gelişsin Kırgızlar

Eskisi gibi sağ ile sol birleşip
Şura kursun karşı karşıya oturup
Tartışsın ata yurdun kaderini
Ne zaman ki tehlike tepesinde durup

Sağ ile sol, fikirde birleşmezsek
Hakarete uğramaz mı Kalpak ile Eleçek
Üstümüzden kara bulut gider mi?
Halkımızı bekliyor nasıl bir gelecek

Uyanık olun zaman başka şart başka
Arkamız yok atın başını çek başka
Akıl edip birazcık kımıldamazsak
Ansızın takılıp kalmayalım sert taşa

Hürriyete gider şimdi tek bir yol
Lazım bize Hokand ile birleşmek
Kılıç değil, komuz vurarak boyun eğdirip
En büyük ihtiyaç Rus ile dost olmak

Dostlarım, halkım- milletim, evlatlarım
Yakın gibi, dönülmez yola gideceklerim
Yaşlınla- gencinle meşgul ol, kulak ver
İşte bunlar, hepinize söyleyeceklerim

Göremezsem dünyayı, gökyüzünü, yıldızı
İçemezsem ot kokan ( o güzelim ) kımızı
Hepsini getirip, çağırın sağ’ı, sol’u
Ölümüm bile birleştirsin Kırgız’ı.
_______________________________________________________________
*Abduraşit URBAYOV-Kırgızistan

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
2438 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
Saat
Takvim
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar5.83695.8603
Euro6.54196.5681